के विश्व ब्यापार संगठन विघटन हुदैछ ?

20 दिन अगाडी

प्रकाश गिरी
भर्खरै विश्वब्यापार संगठनको ११ औं मन्त्रीस्तरिय वैठक ब्युनस आयर्समा सम्पन्न भएको छ । विश्वका १२८ मुलुकका मन्त्री र चार वटा मुलुकका राष्ट्र प्रमुख नै सो भेलामा सहभागी भएका थिए । ४ वटा देशका राष्ट्रप्रमुख एकसाथ एकै मञ्चमा भेला भएर विश्वब्यापार संगठनको वैठक उदघाटन र यसको साझा लक्ष्य हासिल गर्न प्रतिवद्धता जनाउनु आफैमा अहिलेसम्मको ठुलो उपलब्धि हो । र,यो काम अर्जेन्टिनामा भएको छ ।
यसपटक विश्वब्यापार संगठनले मुख्य त दुइ वटा लक्ष्य लिएको थियो । उसले मन्त्रीस्तरिय वैठक मार्फत माछाको ब्यापारमा विकासोन्मुख देशलाइ सहुलियत दिन र विद्युतीय ब्यापारलाइ विश्वब्यापार संगठनले मान्यता दिने । ३ दिन सम्मको घनीभुत औपचारिक वार्ता र अनौपचारिक वैठकमा मुलत विधुतीय ब्यापारलाइ विश्वब्यापार संगठनले मान्यता दिने वा नदिने भन्ने विषयमा बढी रस्साकस्सी चल्यो । यसपटक विश्वब्यापार संगठनले यसलाइ अघि बढाउन चाहेको थियो र विश्वभरबाट भेला भएका करिव ४ हजार सहभागीबाट यसलाइ पास गराउने लक्ष्य लिएको थियो । 
विश्वब्यापार संगठनको प्रचलित मान्यता के छ भने यहा जुनसुकै राष्ट्रले आफनो एजेण्डा उठाउन सक्छ तर यसलाइ सवै सदस्य राष्ट्रले पास गर्नुपर्छ । विधुतीय ब्यापारको सम्वन्धमा पनि यहि प्रावधान चुनौतीको रुपमा रहयो । अमेरिका,चिन,युरोप र अफ्रिकाको केही देश विधुतीय ब्यापारको पक्षमा खुलेर लागे तर भारत यसको विपक्षमा उभियो । कतिसम्म भने विधुतीय ब्यापारको सामान्य तयारी समेत नगरेको भुटानले समेत विधुतीय ब्यापारको पक्षमा बोलिदियो । तर नेपालले भने विश्वब्यापारसंगठनको त्यो कुम्भ मेलामा अहिले नै विधुतीय ब्यापारमा जान हामी तयार छैनौं भन्यो । अर्थात विना तयारी यो मुद्धाको पक्ष वा विपक्षमा हामी जादैनौं भनेर उसले अडान राख्यो । 
जब विधुतीय ब्यापारको पक्ष र विपक्षमा मत वाझिन थाल्यो तब विश्वब्यापार संगठनले यसको पक्षमा माहौल बनाउन ब्युनस आयर्सको हिल्टन होटलमा भब्य कार्यक्रम राख्यो । यसको प्रमुख वक्ता थिए–चिनका अलिबाबाका सञ्चालक ज्याक माँ । होचो कदका ज्याकले आफनो प्रस्तुतीको क्रममा अबको युग नै विधुतीय ब्यापारको रहेको बताए । ढिलो वा चाडो विधुतीय ब्यापारमा नगइ हुन्न भन्ने उनको मुल भनाइ थियो । उनले भने–२सय बर्ष पहिले ब्यापार केही राजाहरुले आफनो हातमा राखेका थिए । ५० बर्ष पहिले ६० वटा कम्पनीको हातमा ब्यापार थियो । अहिले जुनसुकै युवा जो संग राम्रो विचार छ उसले त्यो विचारको अपनत्व लिन सक्छ । भोलिका दिनमा कुनै देशले बनाएको भनेर मेड इन भन्ने चलन हराउनेछ र मेड इन इन्टरनेट भनिनेछ । हामी पुरा विश्वलाइ सजिलो बनाउन चाहन्छौं । विधुतीय ब्यापारमा केही राष्ट्रले चासो राखेको मैले सुनेको छु तर विधुतीय ब्यापार विकासोन्मुख देशको लागि तयार पारिएको हो । 
नेपाल जस्तो देशले माछा र यसको ब्यापारमा चाहे जति सहुलियत वा सुविधा दिएपछि हर्ष वा विस्मात मनाउनुपर्ने खास कारण देखिएन । सिधा समुन्द्रसंग सम्पर्क नभएको र समुन्द्री खानेकुरामा निर्भर वा वानी दुवै नपरेकोले नेपालले यसमा खास चासो लिने कुरा भएन । तर,विधुतीय ब्यापारको सवालमा भने नेपाल बडा अलमलमा थियो । यसको पक्षमा भाग लिउ वा विपक्षमा भनेर आफुले बोल्ने पालो आउन्जेलसम्म पनि नेपालका अधिकारी दुविधामा देखिन्थे । ज्याक माँले विकासोन्मुख देशको लागि विधुतीय ब्यापार भनेको र नेपाल विकासोन्मुख देश भएकोले अब के गर्ने भन्नेमा सोच्नु ठिकै कुरा थियो । यहि बेलामा अर्को भुपरिवेष्ठित देश भुटानले विधुतीय ब्यापारलाइ विश्वब्यापार संगठनले मान्यता दिने कुरामा सहमति जनायो । यो सहमति संगै नेपाल भने अप्ठयारोमा परयो । अनौठो के भयो भने विश्व ब्यापार संगठनमा भुटानले भारतको भर नपरि अमेरिका,चीन र युरोपको चाहना अनुसार आफुलाइ अघि उभ्यायो । तर अनौठो उसको विधुतीय ब्यापारको सवालमा कुनै तयारी भने थिएन । 
यहि पेरिफेरिमा एफइएस जेनेभा र विश्वब्यापार संगठनको सिधा निम्ता मान्न गएको यो पंक्तिकारसंग नेपालको प्रतिनिधित्व गरेर गएको मन्त्रीस्तरिय टोलीसंग भेट भयो । यहि क्रममा विधुतीय ब्यापारको बारेमा कुरा हुदा वाणिज्य मन्त्री मिन विश्वकर्मा र सचिव चन्द्र घिमिरे अब के गर्ने भन्दै थिए । यहि बेला सचिवजीले भने–विधुतीय ब्यापारमा हाम्रो खास तयारी छैन,यसको लागि समय चाहिन्छ । भारत पनि तयार देखिएको छैन । उनको यो अभिब्यक्तिलाइ नै मन्त्रीले अब औपचारिक फोरममा बोल्नुपर्ने थियो । हुनपनि गुगल, फेसवुक, टवीटर,यु टयुव सवै अमेरिकाको हातमा छ । अनि यसमा भारत जस्तो देशले किन मानोस  ? तर चिनको मामला अलि फरक छ । उनीहरु अब यसमा पनि लगानी गरेर ब्यापार गर्न सकिन्छ भन्नेमा ढुक्क छन । तर,युरोप किन यसको पक्षमा छ ? अफ्रिका किन यसको पक्षमा छ ? र,भुटान किन यसको पक्षमा भयो ? यसको जवाफ त नेपालसंग तत्काल थिएन । तैपनि उ विपक्षमा उभियो । तर यसपछि एउटा सवाल भने उठयो । विश्वब्यापारसंगठनको सम्मेलनको समापन समारोहमा संगठनका महासचिव र आयोजक देश अर्जेन्टिनाको बाणिज्यमन्त्री सुशन माकोराले यो हप्ता निकै तनावपुर्ण रहेको स्विकारे । उनीहरुले ४ हजार सहभागी र सञ्चारमाध्यामका सामुन्नेमा सम्मेलन तनावपुर्ण रहेको कुनै समाधान पनि नभेटिएको बताए । अर्थात,विधुतीय ब्यापारको सवालमा धेरै रस्साकस्सी चल्यो । यसको पक्ष र विपक्षमा प्रष्टसंग देशहरु विभक्त भए । स्वयम मन्त्रीहरु उपस्थित हुदा पन समाधान भएन र यसको लागि थप दुइ बर्ष होमवर्क गर्ने सहमति भयो । 
यसपछि स्वभाविक रुपमा एउटा जिज्ञासा उठयो–के त्यसो भए विश्वब्यापारसंगठनको औचित्य सकिदै गएको हो ? 
यो सवाल यस कारण उठयो कि हरेक एजेण्डा पास हुन सवै सदस्य राष्ट्रले सहमति जनाउनु पर्ने र एउटा मात्र देशले हुदैन भन्ने वित्तिकै एजेण्डा थन्किने प्रावधान छ । यस्तोमा विश्वब्यापारसंगठन कसरी चल्न सक्छ ?
विश्वब्यापारसंगठनको सम्मेलनको दौरानमा भएको एक अनौपचारिक भेटमा थिए–युरोपियन युनियनका लागि विश्वब्यापारसंगठनका राजदुत मार्क भानहेउकेलेन (।ःबचअ ख्बलजभगपभभिल ०
मार्कको विचारमा विश्वब्यापारसंगठन अप्ठयारो अवस्थामा छ । तर यसको सोझो असर भने विकासोन्मुख देशलाइ पर्नेछ । यदि विश्वब्यापार संगठन रहेन भने ठुला देशले नया कुनै अर्को संस्था बनाएर काम गर्नेछन तर साना देशले के गर्नेछन ?


Share this with your friends:


थप खबर...

देउवाले अर्को रेकर्ड कायम गरे

काठमाण्डौं, भदौ १२ यस पटकको भारत भ्रमणमा प्रधानमन्त्री शेरवहादुर देउवाले के के गरे ? भन्ने विषयमा अहिले चासो र...

Teej In Baltimore

Baltimore Teej ...

कांग्रेस केन्द्रीय समितिमा जनसम्पर्क समितिको प्रतिनिधित्व गराउँछु

न्यूयोर्क,अमेरिका,सेप्टेम्वर २४ । प्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले नेपाली...

रक्तदान, जीवनदान

नेपाली जनसम्पर्क समिति,अमेरिकाको लंगआईल्याण्ड च्याप्टरले महामानव वीपी कोईरालाको १०४ औं जन्म जयन्ती वृहत...

नेपाली विद्यार्थीलाई अमेरिकी विश्वविद्यालयमा क्रेडिट आवरको सुविधा

वासिङ्गटन डिसी, सेप्टेम्वर १२ /अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ सेन्ट्रल मिजौरी र नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालय वीच...

यसरी हुँदैछ एनआरएन अमेरिकाको निर्वाचन

बाल्टिमोर,अमेरिका,सेप्टेम्वर ४ । एनआरएन अमेरिकाको आगामी दुई वर्षे कार्यकालका लागि भोली मंगलवार बिहानदेखि...

हयारीको समर्थनमा विशेष कार्यक्रम

वाल्टिमोर ,सेप्टेम्वर ११ मेरिल्याण्ड राज्यको प्रतिनिधी सभाकोे आगामी निर्वाचनमा डेमोक्रयाट पार्टीको तर्फवाट...

आईसिसिको प्रतिवेदनमा यस्तो छ ।

वाल्टिमोर,अगष्ट २२/अन्र्तराष्ट्रिय समन्वय समिति आईसिसिले गठन गरेको अमेरिकाको विवाद सम्वन्धि समितिले वुझाएको...

तनहुँ कांग्रेसबाट १०७ जना सिफारिश

काठमाण्डौं, असोज १८ नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलको गृहनगर तनहुँमा आगामी मंसिर २१ गते हुने...

Space for Advertisement
Contact info@globenepal.com
Space for Advertisement
Contact info@globenepal.com

Subscribe our Newsletter