बुटवल । राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगले सार्वजनिक गरेको देशभरका ११ उपमहानगरपालिकाको कार्यसम्पादन मूल्यांकनमा बुटवल उपमहानगरपालिका पहिलो स्थानमा पुग्दै देशकै उत्कृष्ट उपमहानगरका भएको छ। आयोगद्वारा सार्वजनिक नतिजाअनुसार बुटवलले ६४.४४ अंक प्राप्त गर्दै सबै उपमहानगरलाई पछि पार्न सफल भएको हो।

११ उपमहानगरमध्ये पहिलो बन्दै सुशासन, विकास र सामाजिक रूपान्तरणमा नयाँ उदाहरण

स्थानीय तहको सुशासन, वित्तीय अनुशासन, शिक्षा, स्वास्थ्य, राजस्व परिचालन र सामाजिक सेवा क्षेत्रलाई आधार बनाएर गरिएको यो मूल्यांकनमा बुटवलको अग्रता केवल अंकमा मात्र सीमित नभई व्यवहारिक विकासका कामबाट पुष्टि भएको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

मूल्यांकनमा दाङका तुल्सीपुर र घोराही उपमहानगरपालिकाले क्रमशः ६१.५३ र ६१.०८ अंक प्राप्त गरे भने धरान उपमहानगरपालिकाले ४९.७६ अंक ल्याएको आयोगको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। सबैभन्दा कमजोर प्रदर्शन इटहरी उपमहानगरपालिकाले ३८.९६ अंकसहित गरेको छ।

सुशासन र वित्तीय अनुशासनमा बुटवलको उदाहरणीय प्रदर्शन
आयोगले स्थानीय तहको कार्यसम्पादन मापन गर्न १७ वटा सूचक प्रयोग गरेको थियो। जसमा समयमै बजेट सार्वजनिक तथा पारित गर्ने प्रक्रिया, राजस्व संकलन र प्रदेश सञ्चित कोषमा नियमित दाखिला, बजेट खर्चको पारदर्शिता, बेरुजु न्यूनीकरण, सूत्र सफ्टवेयरको प्रभावकारी प्रयोगजस्ता पक्षलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको थियो।

बुटवल उपमहानगरपालिकाले यी सबै सूचकमा उल्लेखनीय सुधार गर्दै वित्तीय अनुशासनलाई संस्थागत गरेको आयोगको निष्कर्ष छ। विशेषगरी बजेट व्यवस्थापनमा समयपालन, राजस्व परिचालनको दायरा विस्तार र बेरुजु घटाउने प्रयासले बुटवललाई उत्कृष्ट बनाएको देखिन्छ।

उज्यालो बुटवल अभियान : सुरक्षित र आधुनिक शहरको आधार
बुटवल उपमहानगरपालिकाले सञ्चालन गरेको ‘उज्यालो बुटवल’ अभियान शहरको मुहार फेरिने महत्वपूर्ण परियोजना बनेको छ। मुख्य सडकदेखि भित्री टोलसम्म स्मार्ट सडक बत्ती जडान गरिँदा रातिको समयमा सुरक्षा बढ्नुका साथै व्यापारिक गतिविधिमा पनि सकारात्मक प्रभाव परेको छ।

स्थानीय व्यवसायीहरूका अनुसार उज्यालो शहरले चोरी, दुर्घटना र असुरक्षा कम भएको छ भने बुटवललाई आधुनिक सहरका रूपमा चिनाउन मद्दत पुगेको छ।

सरसफाइ अभियान : स्वच्छ शहरतर्फ दृढ कदम
बुटवलले पछिल्ला वर्षहरूमा सरसफाइलाई प्राथमिकतामा राख्दै नियमित सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ। ६७ औं स्थापना दिवसको अवसरमा सप्ताहव्यापी सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्दै बसपार्क, मुख्य सडक, नदी किनार र सार्वजनिक स्थल सफा गरिएको थियो।

नगरप्रमुखदेखि कर्मचारी, विद्यार्थी, युवा क्लब र स्थानीय नागरिकसम्म सहभागी भएको अभियानले ‘स्वच्छ बुटवल, स्वस्थ बुटवल’ भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमै उतारेको थियो।

गौशाला निर्माण : धार्मिक र सामाजिक संरक्षणको उदाहरण
बुटवल उपमहानगरपालिकाले सडकमा अलपत्र परेका गाईबस्तु संरक्षणका लागि गौशाला निर्माण गरी सामाजिक उत्तरदायित्व पूरा गरेको छ। यसले सडक दुर्घटना न्यूनीकरण गर्नुका साथै धार्मिक र मानवीय मूल्यको संरक्षण गरेको छ।

स्थानीयवासीका अनुसार गौशालाले पशुप्रतिको करुणा मात्र होइन, शहर व्यवस्थापनमा समेत ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ।

महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउने तालिम र उत्पादनसँग जोड्ने कार्यक्रम
बुटवल उपमहानगरपालिकाको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि महिला सशक्तीकरण कार्यक्रम हो। महिलालाई विभिन्न उत्पादनमूलक सीपसँग जोड्दै सिलाइकटाइ, अगरबत्ती निर्माण, खाद्य प्रशोधन, ढाका बुनाइ लगायतका तालिम प्रदान गरिएको छ।

यी तालिमपछि धेरै महिला घरेलु उद्योग सञ्चालन गर्दै आत्मनिर्भर बन्न थालेका छन्। उपमहानगरपालिकाले उत्पादनको बजारीकरणमा समेत सहयोग गर्दै महिलाको आर्थिक अवस्था सुधारमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

महिलालाई नौमती बाजा बजाउने ऐतिहासिक तालिम
परम्परागत रूपमा पुरुषले मात्र बजाउने नौमती बाजामा महिलालाई तालिम दिइनु बुटवलको सामाजिक रूपान्तरणको अर्को उदाहरण बनेको छ। महिलाहरूले नौमती बाजा बजाउन सिकेपछि धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा सहभागिता बढ्दै गएको छ।

यसले महिला सशक्तीकरणसँगै सांस्कृतिक संरक्षणमा पनि नयाँ आयाम थपेको स्थानीय संस्कृतिकर्मीहरूको भनाइ छ।

युवालाई प्रविधि र सीपसँग जोड्ने कार्यक्रम
बुटवल उपमहानगरपालिकाले युवालाई स्वरोजगारमुखी बनाउन भिडियो ग्राफी, फोटोग्राफी, डिजिटल मिडिया, कम्प्युटर तालिम तथा ब्युटिसियन तालिम सञ्चालन गरेको छ।
यी तालिमपछि धेरै युवाहरूले आफ्नै व्यवसाय सुरु गरेका छन् भने केहीले रोजगारीसमेत पाएका छन्। प्रविधिमैत्री सीप विकास कार्यक्रमले बेरोजगारी न्यूनीकरणमा टेवा पुर्‍याएको देखिन्छ।

शिक्षा र स्वास्थ्यमा पनि सुधार
बुटवल उपमहानगरपालिकाले विद्यालय भर्ना दर वृद्धि, कक्षा ९ मा विद्यार्थी टिकाउ दर सुधार, एसइई नतिजा उकास्ने कार्यक्रम तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा गर्भवती महिलाको नियमित जाँच र बालबालिकाको खोप अभियानलाई प्रभावकारी बनाएको छ।

यी सूचकहरूमा पनि बुटवलले उल्लेखनीय प्रगति गरेको कारण कार्यसम्पादन मूल्यांकनमा अग्रस्थान हासिल गर्न सफल भएको आयोगको निष्कर्ष छ।

पश्चिम नेपालका स्थानीय तहको उत्कृष्ट उपस्थिति
आयोगका अनुसार देशभर ८० अंक कटाउने स्थानीय तह चारवटा मात्र रहेका छन्, जसमध्ये अधिकांश पश्चिम नेपालका क्षेत्रबाट पर्नु उल्लेखनीय रहेको छ। यसले पश्चिम नेपालका स्थानीय तहहरू विकास र सुशासनमा अगाडि बढिरहेको संकेत गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

जनताको विश्वास जित्दै अघि बढेको बुटवल
बुटवल उपमहानगरपालिकाले केवल पूर्वाधार विकासमै सीमित नभई सामाजिक रूपान्तरण, आर्थिक सशक्तीकरण र सुशासनलाई सँगसँगै अघि बढाएको देखिन्छ। यही कारण नागरिकको विश्वास बढ्दै गएको छ।

स्थानीयवासीहरू भन्छन् — ‘बुटवल अब केवल व्यापारिक शहर होइन, योजनाबद्ध विकास भएको आधुनिक र सुरक्षित शहर बन्दै गएको छ ।’