लहानदेखि स्कटल्यान्डको एडिनबर्गसम्मको यात्रा तय गरेका राकेश शाह गीतकार, निर्माता तथा क्रिएटिभ प्रोड्युसरका रूपमा नेपाली र मैथिली मनोरञ्जन क्षेत्रमा सक्रिय छन्। इन्जिनियरिङ र निर्माण परियोजना व्यवस्थापनको व्यावसायिक अनुभवलाई सिर्जनात्मक क्षेत्रमा जोड्दै उनी नेपाली कथालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याउने लक्ष्यसहित अघि बढिरहेका छन्।

काठमाडौं । पेशाले निर्माण परियोजना व्यवस्थापनमा आबद्ध, रुचिले गीतकार र कर्मले चलचित्र तथा डिजिटल सामग्री निर्माता-राकेश शाहको परिचय एउटै क्षेत्रमा सीमित छैन।

नेपालको लहानमा जन्मिएका शाह अहिले बेलायतको स्कटल्यान्डस्थित एडिनबर्गमा बसोबास गर्दै आएका छन्। व्यावसायिक रूपमा निर्माण परियोजना व्यवस्थापन क्षेत्रमा सक्रिय रहे पनि उनको अर्को परिचय नेपाली तथा मैथिली मनोरञ्जन उद्योगसँग जोडिएको छ।

उनले स्थापना गरेको आदर्श प्रोडक्सन्स मार्फत नेपाली तथा मैथिली भाषाका म्युजिक भिडियो, वेब सिरिज तथा चलचित्र निर्माण हुँदै आएका छन्। संगीतबाट सुरु भएको उनको सिर्जनात्मक यात्रा अहिले फिचर चलचित्र निर्माणसम्म पुगेको छ।

बहुभाषिक चलचित्र ‘प्रतिवैरम्’ का निर्माता शाह आधुनिक प्रविधि, व्यावसायिक व्यवस्थापन र मौलिक कथालाई जोडेर नेपाली मनोरञ्जन क्षेत्रलाई नयाँ स्तरमा पुर्‍याउने प्रयासमा छन्।

लहानबाट सुरु भएको यात्रा

राकेश शाहको जन्म नेपालको लहानमा भएको हो। बाल्यकालदेखि नै सिर्जनात्मक क्षेत्रप्रति रुचि राख्ने शाहले आफ्नो उच्च शिक्षाको बाटो भने इन्जिनियरिङबाट अघि बढाए।

उनले भारतको हैदराबादस्थित गुरु नानक इन्स्टिच्युसन्स टेक्निकल क्याम्पसबाट जवाहरलाल नेहरू टेक्नोलोजिकल विश्वविद्यालय (JNTU) अन्तर्गत सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरे।

इन्जिनियरिङ शिक्षाले उनलाई प्राविधिक ज्ञानसँगै योजना, व्यवस्थापन, संरचना र परियोजना सञ्चालनको व्यावहारिक ज्ञान दियो।

त्यसपछि उनी उच्च शिक्षाका लागि बेलायत पुगे। स्कटल्यान्डस्थित हेरियट–वाट विश्वविद्यालयबाट कन्स्ट्रक्सन प्रोजेक्ट म्यानेजमेन्टमा MSc पूरा गरे।

आज उनी स्कटल्यान्डको एडिनबर्गमा निर्माण परियोजना व्यवस्थापन क्षेत्रमा कार्यरत छन्।

इन्जिनियरिङसँगै संगीतको संसार

व्यावसायिक जीवन इन्जिनियरिङमा भए पनि शाहको सिर्जनात्मक रुचि संगीत र चलचित्रसँग जोडिएको थियो। गीतकारका रूपमा उनले ‘के तिमी मलाई माया गर्छौ’ र ‘कसरी भनूँ तिमीलाई’ लगायतका गीत लेखेका छन्।

गीत लेखनले उनलाई मनोरञ्जन क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने आधार दियो। त्यसपछि उनी बिस्तारै निर्माणतर्फ आकर्षित भए। उनका लागि गीत केवल शब्द र संगीतको संयोजन होइन, एउटा कथा र भावनालाई दर्शकसम्म पुर्‍याउने माध्यम हो। यही सोचले उनलाई म्युजिक भिडियो निर्माणतर्फ अघि बढायो।

आदर्श प्रोडक्सन्स : सिर्जनाको प्लेटफर्म

राकेश शाहले स्थापना गरेको आदर्श प्रोडक्सन्स नेपाली तथा मैथिली भाषाका सिर्जनात्मक सामग्री निर्माण गर्ने प्लेटफर्मका रूपमा अघि बढिरहेको छ।

यस संस्थामार्फत ‘न्यानो साथ’, ‘कसरी भनूँ तिमीलाई’, ‘के तिमी मलाई माया गर्छौ’ तथा ‘जाने मान्छे गईहाल्छ छोडेर’ लगायतका नेपाली म्युजिक भिडियो निर्माण भएका छन्।

त्यस्तै मैथिली भाषामा ‘चेहरा या चाँदनी गोरी’, ‘प्रियतम के हाथ’, ‘जवानी काफी’, ‘चालू अपन देश’ र ‘आहा के चेहरा’ लगायतका म्युजिक भिडियो पनि निर्माण गरिएको छ। यसरी शाहले नेपालीसँगै मैथिली भाषाको मनोरञ्जन सामग्री निर्माणमा समेत आफ्नो सक्रियता बढाएका छन्।

म्युजिक भिडियोबाट वेब सिरिजसम्म

शाहको सिर्जनात्मक यात्रा म्युजिक भिडियोमा मात्र सीमित रहेन। नेपाली तथा मैथिली भाषामा निर्माण गरिएको वेब सिरिज ‘आरती’ मा उनले क्रिएटिभ प्रोड्युसरको भूमिका निर्वाह गरेका छन्।

डिजिटल प्लेटफर्मको विस्तारसँगै वेब सिरिज र डिजिटल सामग्रीको सम्भावना बढिरहेको अवस्थामा शाहले पनि आफ्नो निर्माण यात्रालाई नयाँ माध्यमतर्फ विस्तार गरेका छन्। उनको उद्देश्य डिजिटल माध्यमलाई नेपाली तथा मैथिली कथा, संस्कृति र प्रतिभालाई फराकिलो दर्शकमाझ पुर्‍याउने प्रभावकारी माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्नु हो।

‘प्रतिवैरम्’ : ठूलो पर्दातर्फको यात्रा

राकेश शाहको निर्माण यात्राको महत्वपूर्ण परियोजनामध्ये एक हो-‘प्रतिवैरम्’। नेपाली, मैथिली, हिन्दी र भोजपुरी भाषामा निर्माण भइरहेको यो बहुभाषिक चलचित्रमा शाह निर्माताका रूपमा आबद्ध छन्।

बहुभाषिक चलचित्र निर्माणले उनलाई फरक भाषिक समुदायका दर्शकसँग जोडिने अवसर दिएको छ। ‘प्रतिवैरम्’ मार्फत नेपाली चलचित्रलाई फराकिलो बजार र दर्शकमाझ पुर्‍याउने सम्भावनालाई उनले महत्वपूर्ण रूपमा लिएका छन्।

विदेशमा बसेर नेपाली सिर्जनासँग निरन्तर सम्बन्ध

एडिनबर्गमा बसेर व्यावसायिक जीवन अघि बढाइरहेका शाह नेपालमा निर्माण भइरहेका विभिन्न मनोरञ्जन परियोजनासँग पनि जोडिइरहेका छन्। उनको कामको एउटा विशेषता नै यही हो-भौगोलिक दूरीलाई सिर्जनात्मक सहकार्यको बाधक बन्न नदिनु।

बेलायतमा प्राप्त व्यावसायिक अनुभव, व्यवस्थापन क्षमता र अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशको ज्ञानलाई उनले नेपालमा निर्माण भइरहेका चलचित्र तथा डिजिटल सामग्रीमा प्रयोग गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

इन्जिनियरिङको व्यवस्थापन, चलचित्रको सिर्जना

राकेश शाहको करिअरको सबैभन्दा रोचक पक्ष भनेको इन्जिनियरिङ र मनोरञ्जनबीचको उनको सम्बन्ध हो। निर्माण परियोजनामा जसरी योजना, बजेट, समय, जनशक्ति र स्रोत व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ, चलचित्र निर्माणमा पनि यिनै पक्ष महत्वपूर्ण हुन्छन्।

इन्जिनियरिङ र निर्माण परियोजना व्यवस्थापनबाट प्राप्त सीपलाई उनले चलचित्र निर्माणमा प्रयोग गरिरहेका छन्। उनको दृष्टिमा राम्रो चलचित्र निर्माणका लागि उत्कृष्ट कथा मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई प्रभावकारी ढंगले प्रस्तुत गर्न व्यावसायिक योजना, व्यवस्थापन, प्रविधि र दक्ष टोली पनि आवश्यक हुन्छ। यही सोच उनको निर्माण यात्राको आधार बनेको छ।

नेपाली र मैथिली कथालाई प्राथमिकता

नेपाल बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो। तर सबै भाषाका कथा र प्रतिभाले समान रूपमा ठूलो पर्दा वा डिजिटल प्लेटफर्म पाउने अवस्था अझै निर्माणकै क्रममा छ।

यही सन्दर्भमा शाहले नेपालीसँगै मैथिली भाषामा पनि निरन्तर सामग्री निर्माण गर्दै आएका छन्। उनका मैथिली म्युजिक भिडियोहरूले स्थानीय भाषा, संस्कृति र भावनालाई डिजिटल माध्यममा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेका छन्।

उनका लागि भाषा केवल संवादको माध्यम होइन, समुदायको पहिचान र संस्कृतिको अभिव्यक्ति पनि हो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको नेपाली सामग्री बनाउने लक्ष्य

राकेश शाहको आगामी लक्ष्य नेपाली मनोरञ्जन सामग्रीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाउनु हो। त्यसका लागि उनी आधुनिक प्रविधि, व्यावसायिक व्यवस्थापन र मौलिक कथावाचनलाई जोड दिन चाहन्छन्।

नेपालमा प्रतिभाको कमी नभएको तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रस्तुति, बजार र व्यवस्थापनमा अझै धेरै काम गर्नुपर्ने उनको सोच छ।त्यसैले विदेशमा प्राप्त अनुभव र ज्ञानलाई नेपाली मनोरञ्जन क्षेत्रमा प्रयोग गर्ने उनको प्रयास जारी छ।

सिर्जनाको यात्रा अझै लामो छ

लहानमा जन्मिएका राकेश शाहले भारतमा इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे। बेलायतमा निर्माण परियोजना व्यवस्थापनमा उच्च शिक्षा हासिल गरे। त्यसपछि व्यावसायिक करिअर निर्माण क्षेत्रमा अघि बढाए।

तर उनको सिर्जनात्मक यात्रा भने संगीतबाट चलचित्रसम्म फैलिँदै गयो। गीतकारका रूपमा शब्द लेखे, निर्माताका रूपमा म्युजिक भिडियो बनाए, क्रिएटिभ प्रोड्युसरका रूपमा वेब सिरिजमा काम गरे र अहिले बहुभाषिक फिचर चलचित्रको निर्माणमा सक्रिय छन्।

राकेश शाहको कथा केवल एउटा इन्जिनियरले चलचित्र निर्माण गरेको कथा होइन। यो आफ्नो व्यावसायिक ज्ञानलाई सिर्जनासँग जोडेर नयाँ सम्भावना खोज्ने यात्राको कथा हो। लहानदेखि एडिनबर्गसम्म फैलिएको उनको यात्रा अहिले नेपाली र मैथिली मनोरञ्जन उद्योगसँग जोडिएको छ।

र उनको सपना स्पष्ट छ-नेपाली कथा, नेपाली प्रतिभा र नेपाली सिर्जनालाई आधुनिक प्रविधि र व्यावसायिक व्यवस्थापनमार्फत विश्वका दर्शकमाझ पुर्‍याउने। यही लक्ष्यका साथ राकेश शाहको सिर्जनात्मक यात्रा अघि बढिरहेको छ।