न्युयाेर्क । गाजा अन्तर्गत असंख्य सुरुङहरू इजिप्टबाट सामानहरू तस्करी गर्न र इजरायलमा आक्रमण गर्न प्रयोग हुने बाटोको रूपमा चिनिन्छन् ।

तर त्यहाँ दोस्रो भूमिगत नेटवर्क छ, जसलाई इजरायल रक्षा बलहरूले बोलचालमा ‘गाजा मेट्रो’ भनेर सम्बोधन गर्दछ। यो सुरुङहरूको एक विशाल भूलभुलैया हो, केही त धेरै किलोमिटर भूमिगत रहेको छ, जसबाट मानिसहरू र सामानहरू ढुवानी गर्न प्रयोग गर्ने गरिन्छ । 

रकेट र गोला बारुद भण्डार गर्न प्रयोग हुने यी सुरुङवाट हमासले कमाण्ड र कन्ट्रोल सेन्टरसमेत बनाएको छ, जो लडाकु विमान र निगरानी ड्रोनले समेत भेटाउन सक्दैनन्, साँच्चै ती सुरुङहरु चकित पार्ने खालका छन ।

सन २०२१ मा हमासले गाजा अन्तर्गत ५०० किलोमिटर सुरुङ निर्माण गरेको दावी गरेको थियो, यद्यपि यो स्पष्ट छैन कि त्यो आंकडा सही वा वनाबटी मात्रै हो ? यदि यो साँचो हो भने हमासको भूमिगत सुरुङहरू न्यूयोर्क शहर सब वे प्रणालीको आधा लम्बाइ भन्दा अलि कम रहेको छ ।

इजरायलको रेचम्यान युनिभर्सिटीका प्रोफेसर र भूमिगत युद्धका विशेषज्ञ डाफ्ने रिचमन्ड बाराकले भने, ‘यो धेरै जटिल, धेरै ठूलो र ठूलो क्षेत्रको सानो टुक्रामा सुरुङहरूको नेटवर्क हो ।’

यो अझै अस्पष्ट छ कि टनेल नेटवर्कले तटीय पट्टीमा शासन गर्ने हमासले कति खर्च गर्यो ? यो संख्या जनशक्ति र पुँजी दुवैको हिसाबले महत्त्वपूर्ण मानिएकाे छ ।

विज्ञहरू भन्छन् कि आधारभूत उपकरणहरू प्रयोग गरेर सम्भवतः गहिरो भूमिगत नेटवर्क खनिएकाे छ  । जसलाई बिजुलीको तार र कंक्रीटले बलियो बनाइएको छ  । 

इजरायलले लामो समयदेखि हमासलाई नागरिक र मानवीय उद्देश्यका लागि पाएकाे आर्थिक सहयाेग कंक्रीटकाे सुरुङ निर्माणमा खर्चेकाे आरोप लगाउँदै आएको छ । 

गाजा अहिले इजरायलद्वारा भूमि, समुद्री र हवाई नाकाबन्दी अन्तर्गत रहेको छ । तर, उसलाइ सुरूङले समस्या पारिरहेकाे छ, जसका कारण उ लक्षित उदेश्यमा पुग्न सकिरहेकाे छैन ।