काठमाडौं, अन्यायमाथि न्याय, अहंकारमाथि विनम्रता र असत्यमाथि सत्यको विजयको सन्देश बोकेको नेपालीहरूको महान् चाड विजया दशमी आज देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। बडादशैंको मुख्य दिनका रूपमा मनाइने विजया दशमीमा मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्दै नेपालीहरूले सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गरिरहेका छन्।

धार्मिक आस्था, पौराणिक इतिहास र पुस्तौँदेखि चलिआएको सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको दशैं केवल निधारमा टीका लगाउने र शिरमा जमरा राख्ने पर्व मात्र होइन। यसले मानिसलाई आफ्नो व्यवहार, विचार र सामाजिक जिम्मेवारीमाथि पुनर्विचार गर्न तथा सत्य, न्याय र सदाचारको पक्षमा उभिन प्रेरित गर्छ।

महिषासुर वधदेखि राम–रावण युद्धसम्मको विजयगाथा

विजया दशमीको धार्मिक महत्व देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेको पौराणिक कथासँग जोडिएको छ। हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार शक्तिशाली असुर महिषासुरको अत्याचारबाट देवताहरूलाई मुक्त गराउन देवी दुर्गाले नौ रातसम्म युद्ध गरी दशौँ दिन विजय प्राप्त गरेकी थिइन्। यही विजयको सम्झनामा दशैंमा देवीका विभिन्न स्वरूपको आराधना गरिन्छ।

त्यस्तै, रामायणको कथामा भगवान् रामले लङ्काका राजा रावणमाथि विजय प्राप्त गरेको प्रसङ्गले पनि सत्य र धर्मको पक्षमा उभिनुपर्ने सन्देश दिन्छ। यी धार्मिक कथाहरूले शक्ति र सामर्थ्यको प्रयोग अन्यायका लागि होइन, धर्म, न्याय र जनकल्याणका लागि हुनुपर्ने मान्यता स्थापित गर्छन्।

विजयको यो सन्देश आजको समाजमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ। व्यक्तिगत जीवनदेखि सार्वजनिक जिम्मेवारीसम्म इमानदारी, जवाफदेहिता र न्यायलाई प्राथमिकता दिन सके मात्रै विजया दशमीको भावनालाई व्यवहारमा उतार्न सकिन्छ।

घटस्थापनादेखि टीका ग्रहणसम्मको परम्परा

बडादशैं घटस्थापनाबाट सुरु हुन्छ। यस दिन विधिपूर्वक जमरा राखेर देवी दुर्गाको पूजा आरम्भ गरिन्छ। त्यसपछि फूलपाती, महाअष्टमी र महानवमीका धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गरिन्छन्। दशौँ दिन विजया दशमीमा देवीको प्रसादका रूपमा टीका र जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष विजया दशमीको टीकाको उत्तम साइत बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा रहेको थियो। समितिका अध्यक्ष प्रा. डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार देवी विसर्जनको समय बिहान ८ बजेर ४९ मिनेट तोकिएको थियो। उत्तम साइतमा टीका लगाउन नसक्नेहरूले देवी विसर्जनपछि दिनभर टीका ग्रहण गर्न सक्ने जानकारी दिइएको थियो।

टीका र जमरा: आशीर्वादसँगै सम्बन्ध जोड्ने संस्कार

विजया दशमीमा रातो टीका र जमरा ग्रहण गर्नु धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराको प्रमुख पक्ष हो। टीकालाई शुभता र विजयको प्रतीक तथा जमरालाई उर्वरता, समृद्धि र जीवनशक्तिको प्रतीकका रूपमा लिने चलन छ।

यस दिन ज्येष्ठ सदस्यले परिवारका कनिष्ठ सदस्यलाई टीका लगाइदिँदै दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र प्रगतिको कामना गर्छन्। परिवारका सदस्य, आफन्त र इष्टमित्रबीच भेटघाट हुने भएकाले दशैंले पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउने अवसर प्रदान गर्छ।

रोजगारी, अध्ययन र अन्य कारणले घरबाट टाढा रहेका मानिसहरू दशैंमा आफ्नो जन्मथलो फर्किने परम्पराले यस पर्वको भावनात्मक महत्व अझ बढाएको छ। टाढिएका परिवारका सदस्यलाई जोड्ने, पुराना मनमुटाव बिर्सने र सम्बन्धलाई नयाँ ऊर्जा दिने अवसरका रूपमा पनि विजया दशमीलाई लिइन्छ।

पर्वको सार कर्ममा देखिनुपर्छ

दशैंले सत्यको विजयको सन्देश दिन्छ। तर सत्यको सम्मान भाषण र शुभकामनामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। समाजमा अन्याय, विभेद, भ्रष्टाचार, हिंसा र घृणाविरुद्ध उभिनु तथा कमजोर र समस्यामा परेका मानिसलाई सहयोग गर्नु पनि यही सन्देशको व्यावहारिक रूप हो।

चाडपर्वमा देखिने तडकभडक र अनावश्यक खर्चले आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारलाई थप दबाबमा पार्न सक्छ। त्यसैले आफ्नो क्षमताअनुसार पर्व मनाउने, अनावश्यक ऋणबाट जोगिने, असुरक्षित यात्रा नगर्ने र जुवातास तथा मदिराको दुरुपयोगबाट टाढा रहने जिम्मेवारी पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

नेपालको सांस्कृतिक विविधतालाई सम्मान गर्दै एकअर्काको आस्था र परम्पराप्रति सहिष्णु बन्नु आजको आवश्यकता हो। दशैंको उत्सवले सामाजिक सद्भाव, सहकार्य र मानवीय संवेदनालाई थप बलियो बनाउन सके यसको महत्व अझ सार्थक हुनेछ।

विजयको उत्सवसँगै नयाँ संकल्प

विजया दशमीले प्रत्येक व्यक्तिलाई आफ्ना कमजोरी र नकारात्मक प्रवृत्तिमाथि विजय प्राप्त गर्ने प्रेरणा दिन्छ। क्रोध, लोभ, अहंकार र अन्याय त्यागेर इमानदारी, परिश्रम, सहिष्णुता र परोपकारको बाटो रोज्नु नै यस पर्वको मूल सन्देश हो।

टीका र जमरासँगै ग्रहण गरिने आशीर्वाद व्यवहारमा पनि देखिनुपर्छ। परिवारमा सम्मान, समाजमा सद्भाव र सार्वजनिक जीवनमा न्याय तथा जवाफदेहिता स्थापित गर्न सके मात्रै सत्यको विजयको सन्देश सार्थक बन्न सक्छ।

विजया दशमीले सम्पूर्ण नेपालीमा सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य, समृद्धि र आपसी सद्भावको भावना जागृत गरोस्। सत्य र न्यायको मार्गमा अघि बढ्दै समुन्नत, समतामूलक र एकताबद्ध समाज निर्माण गर्ने प्रेरणा सबैलाई मिलोस्।

सम्पूर्ण नेपाली दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरूमा विजया दशमीको हार्दिक मंगलमय शुभकामना।