काठमाडौं । आज हिन्दु धर्मालम्बीहरूले हरीशयनी एकादशी मनाउँदैछन् । हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार यही दिनदेखि भगवान् विष्णु चार महिनाका लागि योगनिद्रामा प्रवेश गर्ने र चातुर्मास सुरु हुने विश्वास छ। यही अवधिमा विवाह, व्रतबन्ध लगायतका शुभकार्य कम गरिन्छ भने भगवान् शिवले सृष्टिको सञ्चालन गर्ने धार्मिक मान्यता छ।

धर्मशास्त्रअनुसार हरीशयनी एकादशी भगवान् विष्णु र माता लक्ष्मीको विशेष आराधनाको दिन मानिन्छ। यस दिन श्रद्धापूर्वक पूजा, जप र दान गर्नुका साथै तुलसी तथा भगवान् विष्णुलाई प्रिय फूल अर्पण गर्दा धन, समृद्धि, सौभाग्य र पारिवारिक सुख प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ।

धार्मिक ग्रन्थहरूमा देवशयनी एकादशीका दिन भगवान् विष्णुलाई प्रिय मानिएका फूल चढाउन विशेष महत्व दिइएको छ। जसअनुसार

पारिजातको फूलः भगवान् विष्णुलाई अत्यन्त प्रिय मानिने पारिजातको फूल वा माला अर्पण गर्दा शुभफल प्राप्त हुने विश्वास छ।

शंखपुष्पीः यस फूलले घरमा सुखसमृद्धि, आर्थिक उन्नति र सौभाग्य बढाउने धार्मिक मान्यता छ।

पहेंलो सयपत्रीः भगवान् विष्णुलाई पहेंलो रंग प्रिय भएकाले सयपत्री अर्पण गर्दा कार्यमा देखिएका अवरोध हट्ने विश्वास गरिन्छ।

कमलको फूलः  माता लक्ष्मी र भगवान् विष्णु दुवैलाई प्रिय कमल अर्पण गर्दा धनसम्पत्ति, ऐश्वर्य र आर्थिक स्थिरता प्राप्त हुने शास्त्रीय विश्वास छ।

तुलसी

हिन्दू धर्ममा तुलसीलाई माता लक्ष्मीको स्वरूप मानिन्छ। त्यसैले हरीशयनी एकादशीका दिन तुलसीको विशेष पूजा गर्दा सकारात्मक ऊर्जा, पारिवारिक सुख र आर्थिक उन्नति हुने धार्मिक विश्वास छ।

तुलसीको बोट नजिक ११, २१ वा ५१ वटा दीपक बाल्ने, जसमा कम्तीमा एउटा घिउको दीपक हुनुपर्ने मान्यता छ। त्यसपछि तुलसी चालीसा पाठ गर्न सकिन्छ। तुलसीलाई १६ श्रृंगार अर्पण गर्दा दाम्पत्य जीवनमा प्रेम र समझदारी बढ्ने विश्वास छ।  तुलसीमा रक्षासूत्र चढाउँदा घरमा सकारात्मक ऊर्जा बढ्ने धार्मिक मान्यता छ। बिहान साँझ तुलसीको पूजा गरी परिक्रमा गर्ने तथा ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ मन्त्र जप गर्न शास्त्रले सिफारिस गरेको छ।

धार्मिक परम्पराअनुसार हरीशयनी एकादशीका दिन तुलसीमा जल अर्पण नगर्नुपर्ने मान्यता छ। त्यस दिन तुलसीको पूजा, दीपदान र मन्त्रजपलाई विशेष पुण्यदायी मानिन्छ। हरीशयनी एकादशीसँग जोडिएका यी उपायहरू धार्मिक आस्था र परम्परामा आधारित छन्। यिनको वैज्ञानिक पुष्टि भएको छैन। तर श्रद्धा, पूजा, संयम, दान, सत्कर्म र सकारात्मक सोचले व्यक्तिलाई मानसिक शान्ति, आत्मविश्वास र सामाजिक सद्भाव बढाउन सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यस्ता धार्मिक अभ्यासलाई आस्थाको विषयका रूपमा ग्रहण गर्नु उपयुक्त मानिन्छ।