वाशिङ्टन डीसी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग जारी रहेको तनावपूर्ण अवस्थालाई लिएर युद्ध चाँडै अन्त्य हुन सक्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । दुवै पक्षबीच उच्चस्तरीय वार्ता यही सप्ताहन्तमा हुन सक्ने संकेत दिँदै सम्झौता “अत्यन्त नजिक” रहेको दाबी उनले गरेका छन् । अमेरिकी प्रशासन र इरानबीच पछिल्ला दिनमा भएको गोप्य कूटनीतिक संवादले ठूलो प्रगति गरेको दाबी पनि बाहिरिएको छ ।

ट्रम्पका अनुसार यदि आगामी वार्तामा सहमति भएमा उनी सम्भावित हस्ताक्षर समारोहका लागि इस्लामावाद जान सक्ने छन् । उनले युद्ध अन्त्यतर्फ गएको संकेत गर्दै “अब धेरै समय लाग्दैन” भन्ने टिप्पणी लस भेगासमा सार्वजनिक रूपमा दोहोर्‍याएका थिए । यो अभिव्यक्तिले वाशिङ्टनमा राजनीतिक र कूटनीतिक वृत्तमा नयाँ तरंग सिर्जना गरेको छ ।

यसैबीच, कूटनीतिक स्रोतहरूले दिएको जानकारी अनुसार अमेरिका र इरानबीच पछिल्ला दिनमा भएको अप्रत्यक्ष वार्तामा उल्लेखनीय प्रगति देखिएको छ । स्रोतका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा दुवै पक्षबीच समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने तयारी छ, जसपछि करिब ६० दिनभित्र विस्तृत र दीर्घकालीन शान्ति सम्झौता टुंग्याउने लक्ष्य राखिएको छ । “प्राविधिक विषयहरू पछि टुंग्याइनेछन्, तर सिद्धान्ततः दुवै पक्ष सहमत हुने दिशामा छन्,” एक स्रोतले भनेको छ ।

यस कूटनीतिक प्रयासमा पाकिस्तानको भूमिका पनि महत्वपूर्ण देखिएको छ । पाकिस्तानी सुरक्षा तथा कूटनीतिक स्रोतहरूका अनुसार मध्यस्थताको प्रयासमा देशका सेना प्रमुख असिम मुनिरले पछिल्ला दिनमा तेहरानमा उच्चस्तरीय छलफल गरेका छन् । ती छलफलहरूमा विवादास्पद मुद्दाहरूमा “ब्रेकथ्रु” भएको दाबी पनि गरिएको छ । यद्यपि यसको औपचारिक पुष्टि भने गरिएको छैन ।

युद्ध सुरु भएदेखि नै क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्था अत्यन्त तनावपूर्ण बनेको छ । विशेषगरी ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा यसको गहिरो असर परेको छ । विश्वको सबैभन्दा संवेदनशील समुद्री मार्गमध्ये एक स्टेट अफ हर्मुज अझै पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किएको छैन । यस मार्गबाट विश्वको ठूलो हिस्साको कच्चा तेल ढुवानी हुने भएकाले यसको अवरोधले विश्व बजारमा ठूलो दबाब सिर्जना गरेको छ ।

ऊर्जा बजारमा देखिएको अस्थिरता पछिल्ला दिनमा केही कम भए पनि मूल्य अझै उच्च स्तरमै छ । ब्रेन्ट क्रुड र वेष्ट टेक्सस इन्टरमिडियट दुवैको मूल्य हाल ९०–१०० डलर प्रति ब्यारेलको बीचमा उतारचढाव भइरहेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार शान्ति वार्ताको सम्भावनाले लगानीकर्तामा आशा जगाएको छ, जसका कारण मूल्यमा केही गिरावट देखिएको हो ।

युद्धको प्रारम्भिक चरणदेखि नै विश्व अर्थतन्त्रमा यसको गहिरो प्रभाव परेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ)ले पनि लामो समयसम्म युद्ध जारी रहेमा विश्व अर्थतन्त्र मन्दीतर्फ धकेलिन सक्ने चेतावनी दिएको छ । त्यसैले हालको कूटनीतिक प्रयासलाई बजार र सरकार दुबै पक्षले अत्यन्त नजिकबाट नियालिरहेका छन् ।

यता, युरोपेली देशहरू पनि यस संकटमा सक्रिय हुँदै गएका छन् । फ्रान्स र बेलायतले करिब ४० देशहरूको सहभागितामा समुद्री मार्ग सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार पुनःस्थापनाबारे छलफल अघि बढाएका छन् । उनीहरूको उद्देश्य युद्धपछिको अवस्थामा पनि अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति श्रृंखला सुरक्षित राख्नु रहेको बताइएको छ ।

तर, विश्लेषकहरू अझै सतर्क छन् । उनीहरूका अनुसार प्रारम्भिक संकेतहरू सकारात्मक भए पनि इरानको आणविक कार्यक्रम, क्षेत्रीय सैन्य गतिविधि, र प्रतिबन्धहरूको भविष्य जस्ता विषयमा ठोस सहमति नभएसम्म युद्ध पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको मान्न सकिँदैन । साथै, रणनीतिक जलमार्गहरूमा नियन्त्रण र सैन्य उपस्थिति सम्बन्धी विवाद अझै समाधान हुन बाँकी रहेको बताइन्छ ।